Een Amerikaanse officier schijnt ooit gezegd te hebben tijdens de Vietnamoorlog ‘We moesten het dorp vernietigen om het te redden’. Aan die uitspraak moet ik steeds denken als ik de Belastingdienst en de politiek met zelfstandigen om zie gaan. De laatste actie van de Belastingdienst, het op non actief zetten van zelfstandigen die zorg leveren aan terminale patiënten is daar weer een mooi voorbeeld van. Het betreft hier mensen die niet in dienst zijn van een zorgmonopolist, zodat ze op flexibele wijze zorg kunnen leveren. Dit noemt de belastingdienst ‘schijnzelfstandigheid’. Dus aanpakken, en dan maar geen zorg voor terminale patienten en geen werk voor deze verzorgers.
Maar laten we wel wezen: het hele idee achter het voorkómen van schijnzelfstandigheid, is het beschermen van de zwakkere partij op de arbeidsmarkt, de werknemer. Hoe de werknemer beschermd wordt door hardwerkende, flexibele professionals aan te pakken is mij niet duidelijk. Volgens mij wordt dan de zwakkere partij aangepakt. Inderdaad, ‘we moeten de kleine zelfstandige kapot maken om hem te redden.’
En er komt nog meer ambtelijk onheil op de zzp’er af. Naar verluidt wordt er een nieuwe toets ingevoerd voor zzp ers om vast te stellen of men wel ‘echt’ zelfstandig is. Eén van de vragen in die toets is of men zich kan laten vervangen. Als dat niet zo is, dan is men dus minder ondernemer. Nu is natuurlijk vaak één van de ‘unique selling points’ de persoon en de expertise van een professional. Ik heb mij bijvoorbeeld gespecialiseerd op de kosten en baten van sportevenementen. Dus als een gemeente of ministerie mij in huurt wil ze dat specialisme hebben. Maar de Belastingdienst vindt dat verdacht, want dan ben je minder ondernemer en meer een werknemer.
Hoe schizofreen het denken in ambtelijk Nederland is, blijkt wel als je een offerte moet schrijven voor een ministerie. Je wordt dan gedwongen om in te stemmen met het zgn. ARVODI reglement, waarin onder meer is opgenomen:
Artikel 6.1 Opdrachtnemer kan personen die zijn belast met de uitvoering van dienst niet zonder voorafgaande toestemming van Opdrachtgever tijdelijk of definitief vervangen.
en
Artikel 8.1 Bij het uitvoeren van de Overeenkomst maakt Opdrachtnemer slechts na toestemming van de Opdrachtgever gebruik van de diensten van derden.
Daarnaast word je als uitvoerder van een overheidsopdracht volgens hetzelfde reglement geacht vrijwel alle intellectuele eigendom aanspraken in te leveren bij de overheid, net als een werknemer bij zijn werkgever. Met andere woorden: de vrijheid om je als ondernemer te gedragen – althans, de ondernemer volgens het ideaalplaatje van de belastingdienst – wordt je door de overheid als opdrachtgever expliciet ontnomen. Inderdaad, Kafka.
Blijkbaar is het in Haagse kringen moeilijk te bevatten dat er een grote groep zelfstandigen is, die op basis van hun expertise een unieke niche hebben gevonden op de dienstenmarkt. Het gaat deze groep niet primair om ondernemen, groeien, hoog inkomen, maar vooral om vrijheid en autonomie. Zou het kunnen dat dit buiten de belevingswereld van veel ambtenaren en politici valt?
Updates 25 septembert:
De Raad van State heeft op 23 september een tamelijk kritisch advies gepubliceerd over het wetsvoorstel.
Een ander interessant artikel over ZZP'er pesten door de overheid vind je hier.