b2ap3_thumbnail_haasse.JPGDe verwevenheid van haar verhalen met levensvragen en de psychologische diepgang van haar karakters maakt Hella Haasse tot één van de grootste Nederlandse schrijvers: haar werk en leven zijn in zekere zin één, zoals bij veel grote kunstenaars. Als een dergelijke schrijver een zelfportret schrijft, dan is er alle reden om nieuwsgierig te zijn. Hoe keek Hella Haasse in 1954 aan tegen bewustwording en geestelijke groei? En welke invloed had dat op haar schrijverschap?

In haar 'Zelfportret als legkaart' uit 1954 volgt Hella Haasse twee sporen. Het eerste spoor is een levensbeschrijving. Hierin vertelt zij over haar jeugd in Nederlands Indie en studietijd in Amsterdam en verdere leven, min of meer in chronologische volgorde. Het tweede spoor is een reflectie op haar eigen schrijverschap. Die reflectie op haar schrijverschap is tegelijkertijd een reflectie op haar menszijn en psychologische groei en bewustwording. Voor degenen die werk van haar kennen is dat niet zo vreemd, want haar boeken gaan voor een belangrijk deel ook over deze thema’s. Juist die verwevenheid van vertellingen met levensvragen en de psychologische diepgang van haar karakters maakt Hella Haasse tot één van de grootste Nederlandse schrijvers: haar werk en leven zijn in zekere zin één, zoals bij veel grote kunstenaars. 

Hella laat ons niet in de steek, ze gunt een ruimhartige blik in haar leven en geest. Tegelijkertijd is het boek onevenwichtig en uiteindelijk wat teleurstellend. Dat zit ‘m deels in de opbouw: het begint met weergave van een zoektocht naar het thema van het boek, dat in eerste instantie alle kanten uitgaat. Blijkbaar is ze begonnen met het idee  om de universele zoektocht van de mens naar zingeving en bewustwording te beschrijven. Al schrijvende is ze vervolgens schijnbaar tot de conclusie gekomen dat ze dat beter aan de hand van een eigen spirituele biografie (ze mijdt het woord spiritualiteit) kan verwoorden. Als lezer denk je regelmatig: moet ik dat allemaal wel weten Hella? Naast de verschillende zijpaden die ze bewandelt, is ze soms ook behoorlijk breedsprakig en als lezer verlang je regelmatig naar een strenge eindredacteur.

Je voelt dat ze geworsteld heeft met haar eigen uitgangspunten. Er staan interessante passages in over haar jeugd en interessante passages over haar eigen ontwikkeling, maar het lijkt alsof ze gezocht heeft naar een manier om de compositie rond te krijgen . Uiteindelijk komt ze wel tot een conclusie, maar die is erg geforceerd, waarover later meer. Het is alsof ze de twee sporen die ze in het boek volgt, maar niet goed tot een ontknoping kan brengen, een Haasse roman waardige ontknoping.

Maar Hella Haasse is een te groot schrijver om ons als lezer helemaal in de steek te laten. Er zitten genoeg briljantjes in het boek om het totaal toch de moeite waard te maken (wordt vervolgd).